
Een insulinepen is een klein mechanisch wonder. Je draait een dosis in, drukt de knop in, en een rubberen plunjer schuift iets meer dan een millimeter op in de cartridge. Die ene millimeter bepaalt hoeveel insuline de patiënt krijgt. Alleen zit dat hele mechanisme dicht in kunststof verpakt: wie wil zien wat er binnenin gebeurt, moet de pen normaal openbreken.
In dit interne onderzoek keken we met hoge-resolutie X-ray CT in een Lantus SoloStar-insulinepen, vóór en na het toedienen van 10 eenheden. We maten hoe ver de plunjer opschoof, rekenden dat om naar een volume en legden het resultaat naast de norm. Het verschil met de ingestelde dosis: −3,8%, ruim binnen de toegelaten marge. Zonder één onderdeel te demonteren.
Project in het kort
| Type | Intern onderzoek, voorbeeldcase voor medische hulpmiddelen |
| Object | Lantus SoloStar-insulinepen (U-100), aangevuld met een Humalog-insulinepen |
| Onderzoeksvraag | Kan X-ray CT de mechanische dosisafgifte meten via de verplaatsing van de plunjer? |
| Referentie | ISO 11608-1:2022, eisen voor dosisnauwkeurigheid van pen-injectoren |
| Techniek | X-ray CT scanning (Comet Yxlon FF35, helische CT) |
| Voxelgrootte | 19,5 µm |
| Analyse | ZEISS INSPECT X-Ray |
| Resultaat | Plunjerverplaatsing 1,339 mm = ca. 9,62 eenheden bij een ingestelde dosis van 10 eenheden (−3,8%), binnen de ISO-grens van ±1 eenheid |
De uitdaging: een dosis controleren die je niet kan zien
Voor pen-injectoren legt ISO 11608-1:2022 vast hoe nauwkeurig de toegediende dosis moet zijn. De toegestane afwijking hangt af van de ingestelde dosis en van de instelresolutie van de pen. Voor een pen die per eenheid instelbaar is, geldt tot 20 eenheden een maximale afwijking van ±1 eenheid. Bij hogere dosissen is dat ±5% van de ingestelde dosis.

Voor deze meting stelden we 10 eenheden in, of 0,10 ml insuline (U-100 betekent 100 eenheden per ml). De werkelijk toegediende dosis mag dus tussen 9 en 11 eenheden liggen, of tussen 0,09 en 0,11 ml.
Het probleem: de onderdelen die die dosis bepalen, zitten diep in de pen. Wie de pen demonteert, verstoort precies wat hij wil meten. X-ray CT kijkt erdoorheen. Zo wordt de beweging van de plunjer zichtbaar én meetbaar, terwijl de pen intact blijft en gewoon kan worden gebruikt.
De onderzoeksvraag
Kan röntgen-CT de mechanische dosisafgifte van een insulinepen kwantificeren, op basis van de verplaatsing van de plunjer en de geometrie van de cartridge? Dat splitsten we op in twee vragen:
- Plunjerverplaatsing. Kunnen we de positie van de rubberen plunjer vóór en na het toedienen van 10 eenheden nauwkeurig bepalen?
- Volumebepaling. Kunnen we die verplaatsing, samen met de binnendiameter van de cartridge, omrekenen naar het verplaatste volume insuline?

Onze aanpak
- Twee scans van dezelfde pen. We scanden de pen vóór de injectie, dienden daarna 10 eenheden toe en scanden de pen opnieuw. Scan-, reconstructie- en meetinstellingen bleven bij beide scans identiek, anders vergelijk je appelen met peren.
- Helische CT met hoge vergroting. We concentreerden de meting op de cartridge en de plunjer. Met een helische acquisitie op onze Comet Yxlon FF35 brengen we een lang stuk van de cartridge in beeld, terwijl de pen dicht bij de röntgenbron staat voor een hoge vergroting. Zo haalden we een voxelgrootte van 19,5 µm.

- Een vast referentiepunt kiezen. In ZEISS INSPECT X-Ray bouwden we een 3D-model van de zone rond cartridge en plunjer. Die zone bevat een onderdeel dat niet beweegt, de plunjerhouder, en een onderdeel dat wel beweegt, de plunjer zelf. De plunjerhouder dient als vaste referentie om beide scans op elkaar uit te lijnen.



- De binnendiameter meten. Op een doorsnede van het 3D-model maten we de binnendiameter van de cartridge, waarin de plunjer schuift: 9,563 mm.


- De verplaatsing meten. We maten de afstand tussen plunjerhouder en plunjer in beide toestanden. Het verschil is de verplaatsing van de plunjer: Δz = z₂ − z₁.
- Omrekenen naar een dosis. Verplaatsing en diameter samen geven het verplaatste volume: ΔV ≈ π · (d/2)² · Δz. Dat zetten we om naar ml en vervolgens naar eenheden insuline. Kort samengevat: ingestelde dosis → plunjerverplaatsing (mm) → volume (mm³) → berekende dosis (eenheden).
Meer over hoe we een scanstrategie kiezen voor een onderdeel als dit, lees je in Welke CT-scanstrategie past bij jouw onderdeel?
Het resultaat
Vóór de injectie zat er 2,692 mm tussen plunjerhouder en plunjer, erna 4,031 mm. De plunjer schoof dus 1,339 mm op. Met een binnendiameter van 9,563 mm geeft dat een verplaatst volume van ongeveer 0,0962 ml, of 9,62 eenheden.


| Ingestelde dosis | 10 eenheden (0,100 ml) |
| Afstand vóór injectie | 2,692 mm |
| Afstand na injectie | 4,031 mm |
| Plunjerverplaatsing Δz | 1,339 mm |
| Binnendiameter cartridge | 9,563 mm |
| Berekend volume | ca. 0,0962 ml |
| Berekende dosis | ca. 9,62 eenheden |
| Afwijking | ca. −3,8% |
| Toegestaan volgens ISO 11608-1 | 9 tot 11 eenheden |
De berekende dosis valt binnen de toleranties van ISO 11608-1:2022. Belangrijker voor ons: CT blijkt een geschikte, niet-destructieve methode om de werking van een insulinepen te visualiseren en de verplaatsing van de plunjer kwantitatief te meten.
Een kanttekening hoort erbij. Dit onderzoek gaat over één pen en één dosis. Een volume berekend uit CT is ook niet hetzelfde als een directe meting van de vloeistof die uit de naald komt. Het is een sterke, onafhankelijke controle op het mechanisme, geen vervanging van de gravimetrische test uit de norm.
Wat CT nog meer laat zien
Naast de Lantus-pen scanden we ook een Humalog-insulinepen. Die is intern gelijkaardig opgebouwd: een groot aantal kunststof onderdelen rond een cartridge met insuline.

Achteraan zit een metalen veer. Metaal veroorzaakt typische artefacten in een CT-scan, waardoor de kunststof onderdelen eromheen plaatselijk minder scherp in beeld komen. Ook daar blijft er toch nog veel bruikbare informatie uit de scan te halen.

In het midden zie je hoe de kunststof onderdelen in elkaar grijpen en samenwerken.

Vooraan komen de details van de cartridge en de naald in beeld, en zelfs enkele kleine luchtbelletjes in de insuline.

Waarom dit relevant is voor medische hulpmiddelen
Een insulinepen is maar één voorbeeld van een gesloten doseersysteem. Dezelfde aanpak werkt voor andere medische hulpmiddelen waar kleine mechanische bewegingen een groot verschil maken. Industriële CT zetten we daar onder meer in voor:
- niet-destructieve inspectie van volledige assemblages
- dimensionele metrologie van interne onderdelen
- functionele analyse, zoals de positie van onderdelen vóór en na gebruik
- volumebepaling in cartridges, reservoirs en kanalen
- kwaliteitscontrole en het vergelijken van productiebatches
In een eerdere case brachten we op dezelfde manier een lekkend valve-systeem in een fles in beeld, ook zonder iets te demonteren.
Werk je aan een medisch hulpmiddel?
Ontwikkel of produceer je injectiesystemen, inhalatoren, doseerpompen of andere medische hulpmiddelen, en wil je weten wat er binnenin gebeurt? Wij denken graag mee over de juiste scan en analyse. Neem contact op via info@tetravision.be of +32 16 91 04 20. Wij antwoorden steeds binnen 24 uur.
Meer weten over onze CT-mogelijkheden? Bekijk onze X-ray CT scanning pagina.