Hoeveel insuline geeft een insulinepen af? We maten het met X-ray CT, zonder de pen te openen

CT-scan van een Lantus-insulinepen met 3D-model van cartridge en plunjer
CT-scan van de volledige Lantus-insulinepen, met het 3D-model van cartridge en plunjer.

Een insulinepen is een klein mechanisch wonder. Je draait een dosis in, drukt de knop in, en een rubberen plunjer schuift iets meer dan een millimeter op in de cartridge. Die ene millimeter bepaalt hoeveel insuline de patiënt krijgt. Alleen zit dat hele mechanisme dicht in kunststof verpakt: wie wil zien wat er binnenin gebeurt, moet de pen normaal openbreken.

In dit interne onderzoek keken we met hoge-resolutie X-ray CT in een Lantus SoloStar-insulinepen, vóór en na het toedienen van 10 eenheden. We maten hoe ver de plunjer opschoof, rekenden dat om naar een volume en legden het resultaat naast de norm. Het verschil met de ingestelde dosis: −3,8%, ruim binnen de toegelaten marge. Zonder één onderdeel te demonteren.

Project in het kort

TypeIntern onderzoek, voorbeeldcase voor medische hulpmiddelen
ObjectLantus SoloStar-insulinepen (U-100), aangevuld met een Humalog-insulinepen
OnderzoeksvraagKan X-ray CT de mechanische dosisafgifte meten via de verplaatsing van de plunjer?
ReferentieISO 11608-1:2022, eisen voor dosisnauwkeurigheid van pen-injectoren
TechniekX-ray CT scanning (Comet Yxlon FF35, helische CT)
Voxelgrootte19,5 µm
AnalyseZEISS INSPECT X-Ray
ResultaatPlunjerverplaatsing 1,339 mm = ca. 9,62 eenheden bij een ingestelde dosis van 10 eenheden (−3,8%), binnen de ISO-grens van ±1 eenheid

De uitdaging: een dosis controleren die je niet kan zien

Voor pen-injectoren legt ISO 11608-1:2022 vast hoe nauwkeurig de toegediende dosis moet zijn. De toegestane afwijking hangt af van de ingestelde dosis en van de instelresolutie van de pen. Voor een pen die per eenheid instelbaar is, geldt tot 20 eenheden een maximale afwijking van ±1 eenheid. Bij hogere dosissen is dat ±5% van de ingestelde dosis.

Grafiek met de specificatiegrenzen voor dosisnauwkeurigheid volgens ISO 11608-1
Specificatiegrenzen voor dosisnauwkeurigheid volgens ISO 11608-1. Bron: PMC5851229 (NCBI).

Voor deze meting stelden we 10 eenheden in, of 0,10 ml insuline (U-100 betekent 100 eenheden per ml). De werkelijk toegediende dosis mag dus tussen 9 en 11 eenheden liggen, of tussen 0,09 en 0,11 ml.

Het probleem: de onderdelen die die dosis bepalen, zitten diep in de pen. Wie de pen demonteert, verstoort precies wat hij wil meten. X-ray CT kijkt erdoorheen. Zo wordt de beweging van de plunjer zichtbaar én meetbaar, terwijl de pen intact blijft en gewoon kan worden gebruikt.

De onderzoeksvraag

Kan röntgen-CT de mechanische dosisafgifte van een insulinepen kwantificeren, op basis van de verplaatsing van de plunjer en de geometrie van de cartridge? Dat splitsten we op in twee vragen:

  • Plunjerverplaatsing. Kunnen we de positie van de rubberen plunjer vóór en na het toedienen van 10 eenheden nauwkeurig bepalen?
  • Volumebepaling. Kunnen we die verplaatsing, samen met de binnendiameter van de cartridge, omrekenen naar het verplaatste volume insuline?
Schema van het mechanisme van een Lantus-insulinepen voor en na de injectie
Het inwendige mechanisme van de Lantus-insulinepen. Na de injectie is de plunjer naar voren geschoven (z₁ → z₂). In magenta de binnendiameter waarin de plunjer schuift.

Onze aanpak

  1. Twee scans van dezelfde pen. We scanden de pen vóór de injectie, dienden daarna 10 eenheden toe en scanden de pen opnieuw. Scan-, reconstructie- en meetinstellingen bleven bij beide scans identiek, anders vergelijk je appelen met peren.
  2. Helische CT met hoge vergroting. We concentreerden de meting op de cartridge en de plunjer. Met een helische acquisitie op onze Comet Yxlon FF35 brengen we een lang stuk van de cartridge in beeld, terwijl de pen dicht bij de röntgenbron staat voor een hoge vergroting. Zo haalden we een voxelgrootte van 19,5 µm.
CT-scan van een Lantus-insulinepen voor en na de injectie
CT-beeld van de volledige Lantus-insulinepen, (a) vóór en (b) na de injectie, met de detailzones rond de plunjer.
  1. Een vast referentiepunt kiezen. In ZEISS INSPECT X-Ray bouwden we een 3D-model van de zone rond cartridge en plunjer. Die zone bevat een onderdeel dat niet beweegt, de plunjerhouder, en een onderdeel dat wel beweegt, de plunjer zelf. De plunjerhouder dient als vaste referentie om beide scans op elkaar uit te lijnen.
CT-beeld van de plunjerhouder en de plunjer in een insulinepen
De zone die we analyseerden, met de vaste plunjerhouder en de bewegende plunjer.
3D-model van de cartridge en plunjer van een insulinepen
3D-model van de cartridge en de plunjer.
Doorsnede van het 3D-model van cartridge en plunjer
Doorsnede van het 3D-model.
  1. De binnendiameter meten. Op een doorsnede van het 3D-model maten we de binnendiameter van de cartridge, waarin de plunjer schuift: 9,563 mm.
Meting van de binnendiameter van de insulinecartridge op het 3D-model
De binnendiameter van de cartridge (9,563 mm), gemeten op een doorsnede van het 3D-model.
Binnendiameter van de cartridge aangeduid op een CT-slice van de insulinepen
Dezelfde diameter, aangeduid in magenta op de CT-slice.
  1. De verplaatsing meten. We maten de afstand tussen plunjerhouder en plunjer in beide toestanden. Het verschil is de verplaatsing van de plunjer: Δz = z₂ − z₁.
  2. Omrekenen naar een dosis. Verplaatsing en diameter samen geven het verplaatste volume: ΔV ≈ π · (d/2)² · Δz. Dat zetten we om naar ml en vervolgens naar eenheden insuline. Kort samengevat: ingestelde dosis → plunjerverplaatsing (mm) → volume (mm³) → berekende dosis (eenheden).

Meer over hoe we een scanstrategie kiezen voor een onderdeel als dit, lees je in Welke CT-scanstrategie past bij jouw onderdeel?

Het resultaat

Vóór de injectie zat er 2,692 mm tussen plunjerhouder en plunjer, erna 4,031 mm. De plunjer schoof dus 1,339 mm op. Met een binnendiameter van 9,563 mm geeft dat een verplaatst volume van ongeveer 0,0962 ml, of 9,62 eenheden.

Meting van de afstand tussen plunjerhouder en plunjer voor en na de injectie
Afstand tussen plunjerhouder en plunjer, (a) vóór en (b) na de injectie.
Overlay van de plunjerpositie voor en na de injectie
Beide doorsnedes uitgelijnd op de vaste plunjerhouder. Het verschil tussen blauw en rood is de beweging van de plunjer.
Ingestelde dosis10 eenheden (0,100 ml)
Afstand vóór injectie2,692 mm
Afstand na injectie4,031 mm
Plunjerverplaatsing Δz1,339 mm
Binnendiameter cartridge9,563 mm
Berekend volumeca. 0,0962 ml
Berekende dosisca. 9,62 eenheden
Afwijkingca. −3,8%
Toegestaan volgens ISO 11608-19 tot 11 eenheden

De berekende dosis valt binnen de toleranties van ISO 11608-1:2022. Belangrijker voor ons: CT blijkt een geschikte, niet-destructieve methode om de werking van een insulinepen te visualiseren en de verplaatsing van de plunjer kwantitatief te meten.

Een kanttekening hoort erbij. Dit onderzoek gaat over één pen en één dosis. Een volume berekend uit CT is ook niet hetzelfde als een directe meting van de vloeistof die uit de naald komt. Het is een sterke, onafhankelijke controle op het mechanisme, geen vervanging van de gravimetrische test uit de norm.

Wat CT nog meer laat zien

Naast de Lantus-pen scanden we ook een Humalog-insulinepen. Die is intern gelijkaardig opgebouwd: een groot aantal kunststof onderdelen rond een cartridge met insuline.

CT-doorsnede van een Humalog-insulinepen
CT-doorsnede van de volledige Humalog-insulinepen.

Achteraan zit een metalen veer. Metaal veroorzaakt typische artefacten in een CT-scan, waardoor de kunststof onderdelen eromheen plaatselijk minder scherp in beeld komen. Ook daar blijft er toch nog veel bruikbare informatie uit de scan te halen.

CT-detail van de metalen veer in een insulinepen met metaalartefacten
De achterkant met de metalen veer en de bijhorende metaalartefacten.

In het midden zie je hoe de kunststof onderdelen in elkaar grijpen en samenwerken.

CT-detail van de kunststof onderdelen in het midden van een insulinepen
Het middengedeelte met de samenwerkende kunststof onderdelen.

Vooraan komen de details van de cartridge en de naald in beeld, en zelfs enkele kleine luchtbelletjes in de insuline.

CT-detail van de naald en luchtbelletjes in een insulinecartridge
De voorkant met canule, naald en luchtbelletjes in de insuline.

Waarom dit relevant is voor medische hulpmiddelen

Een insulinepen is maar één voorbeeld van een gesloten doseersysteem. Dezelfde aanpak werkt voor andere medische hulpmiddelen waar kleine mechanische bewegingen een groot verschil maken. Industriële CT zetten we daar onder meer in voor:

  • niet-destructieve inspectie van volledige assemblages
  • dimensionele metrologie van interne onderdelen
  • functionele analyse, zoals de positie van onderdelen vóór en na gebruik
  • volumebepaling in cartridges, reservoirs en kanalen
  • kwaliteitscontrole en het vergelijken van productiebatches

In een eerdere case brachten we op dezelfde manier een lekkend valve-systeem in een fles in beeld, ook zonder iets te demonteren.

Werk je aan een medisch hulpmiddel?

Ontwikkel of produceer je injectiesystemen, inhalatoren, doseerpompen of andere medische hulpmiddelen, en wil je weten wat er binnenin gebeurt? Wij denken graag mee over de juiste scan en analyse. Neem contact op via info@tetravision.be of +32 16 91 04 20. Wij antwoorden steeds binnen 24 uur.

Meer weten over onze CT-mogelijkheden? Bekijk onze X-ray CT scanning pagina.

Wil je graag meer weten over onze services, of heb je een specifieke vraag?

Meer cases